NEW YORK TIMES: MỘT GIỌNG CA ĐẤU TRANH TÌM TIẾNG NÓI TẠI VIỆT NAM

1 tháng ago
88 Views

NEW YORK TIMES: MỘT GIỌNG CA ĐẤU TRANH TÌM TIẾNG NÓI TẠI VIỆT NAM

NEW YORK TIMES: MỘT GIỌNG CA ĐẤU TRANH TÌM TIẾNG NÓI TẠI VIỆT NAM

Mai Khôi biểu diễn tại Diễn đàn Tự do Oslo (Oslo Freedom Forum) tại Na Uy vào tháng Năm. Vốn là ngôi sao nhạc pop chính thống, giờ đây cô thách thức hệ thống độc đảng tại Việt Nam.

Image may contain: one or more people and guitar
Ca Sĩ Mai Khôi (Photo © Oslo Freedom Forum)

Bởi Mike Ives
New York Times
Oct. 1, 2018
Bản tiếng Việt: Phương Linh Võ

HÀ NỘI, Việt Nam – Chiếc taxi đi lắt léo qua dòng giao thông buổi tối, chỉ cách những chiếc xe máy vây quanh nó như bầy ong vài cm.

Trên đường phố Việt Nam, việc luồn lách hay kề cận nguy hiểm như vậy không có gì là lạ. Nhưng Mai Khôi, cô ca sĩ – nhà soạn nhạc đang ngồi ở băng ghế sau, nói rằng cảm giác này cũng quen thuộc ở nhiều khía cạnh khác.

“Chúng tôi vẫn tiếp tục”, cô nói về những nghệ sĩ phê phán xã hội dưới sự giám sát của chính quyền. “Nhưng chúng tôi phải cẩn thận để không gặp phải vấn đề gì.”

Mai Khôi từng là ca sĩ nhạc pop chính thống, nhưng giờ cô là một giọng ca chống đối thách thức hiện trạng chính trị Việt Nam. Quá trình thay đổi của cô, cũng như những nỗ lực ngăn chặn của chính quyền, cho thấy quá trình đàn áp ngày càng mạnh tay kể từ năm 2016 của Đảng Cộng Sản cầm quyền.

Nhưng xét về nhiều mặt, Mai Khôi (34 tuổi) là một nghệ sĩ với nhiều sự pha trộn độc nhất: cô là một nhà hoạt động nữ trẻ ở Việt Nam được nhiều người biết tới, được nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế ủng hộ, và có một ban nhạc theo phong cách truyền thống thể nghiệm không dễ gì phân loại.

Image may contain: 1 person
Ca Sĩ Mai Khôi (Photo © Jill Steinberg).

“Nhạc của cô ấy không thật sự tuân theo dòng nhạc đấu tranh lớn nào cả”, ông Barley Norton, nhà âm nhạc dân tộc học ở trường Goldsmiths, Đại học London nói. Ông từng nghiên cứu lịch sử âm nhạc và kiểm duyệt ở Việt Nam hiện đại. “Cô ấy hoạt động bên trong hệ thống, nhưng theo một cách rõ ràng hơn nhiều nghệ sĩ khác có thông điệp muốn truyền tải về đời sống chính trị tại Việt Nam”, ông nói.

Mai Khôi đồng nhận Giải thưởng Quốc tế Bất đồng Chính kiến Sáng tạo Václav Havel 2018 (Václav Havel International Prize for Creative Dissent), từng được trao cho nghệ sĩ bất đồng chính kiến người Trung Quốc Ngải Vị Vị (Ai Weiwei) và nhóm nhạc biểu tình Pussy Riot của Nga. Tháng Chín vừa rồi, cô có tour diễn Hoa Kỳ đầu tiên.

Theo lời Ngọc Đại, một nhà soạn nhạc nổi tiếng ở Hà Nội với lời nhạc có hàm ý phê phán xã hội sắc bén, phần lớn nghệ sĩ Việt “không dám nói những gì họ thật sự nghĩ vì sợ hãi”. “Mai Khôi là một viên ngọc quý, vì cô ấy nhận ra một người nghệ sĩ có sứ mệnh nói ra những vấn đề chung của xã hội”.

Mai Khôi sinh ra và lớn lên ở Cam Ranh, có cha dạy đàn guitar và piano. Khi học trung học, cô chơi trong ban nhạc đám cưới của ông và giành được nhiều giải thưởng trong các cuộc thi ca hát.

Sau đó, cô vào Thành phố Hồ Chí Minh, và vào năm 2010 trở thành ca sĩ nữ thứ hai chiến thắng một cuộc thi viết nhạc danh tiếng trên VTV.

Nhưng năm 2016, cô phá lệ khi tự ứng cử vào Quốc hội vốn không có nhiều quyền hành, một phần là để kêu gọi quyền tự do biểu đạt. Cô không phải là ứng viên độc lập đầu tiên tranh cử ở Việt Nam, nhưng động thái này vẫn cực kỳ bất thường ở một đất nước nơi các quan chức hàng đầu gần như luôn là Đảng viên.

Khi đó, cô đã nói “Tôi chỉ muốn chính trị được công chúng để ý tới”.

Mai Khôi không lọt vào danh sách bầu cử, nhưng Tổng thống Mỹ Barack Obama đã chấp nhận lời đề nghị gặp cô trong chuyến thăm Việt Nam vài tuần sau đó. Cuộc gặp giúp cô được quốc tế biết tới rộng rãi hơn, nhưng kể từ đó các buổi biểu diễn của cô cũng bị công an đột kích. (Tờ Công An Nhân Dân có đăng bài về một vụ khám xét, nói rằng buổi diễn “không có giấy phép”.)

Mai Khôi được trao Giải thưởng Quốc tế Bất đồng Chính kiến Sáng tạo Václav Havel 2018 (Václav Havel International Prize for Creative Dissent), từng được trao cho Ai Weiwei và Pussy Riot. Ảnh bởi Oslo Freedom Forum.

Bàn đạp này là “chất xúc tác thay đổi hoàn toàn” sự nghiệp của Mai Khôi, chồng cô, anh Benjamin Swanton – nhà đấu tranh bình đẳng xã hội và nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Chính sách Xã hội ở Đại học Sydney – nói. “Cô ấy hình thành nên một ý thức đối kháng.”

Mai Khôi nói việc cô từ bỏ ngành nhạc pop chính thống một phần là nhờ được những nghệ sĩ đấu tranh cô gặp ở các hội nghị nhân quyền ở nước ngoài từ năm 2016 truyền cảm hứng. Cô nói họ đã dạy cô những bài học quan trọng về cách dùng nghệ thuật để phê phán xã hội trong môi trường bị đàn áp.

Hiện nay, cô sống ở Hà Nội và đã thành lập ban nhạc với nghệ sĩ saxophone Quyền Thiện Đắc và nghệ sĩ đa nhạc cụ Nguyễn Đức Minh, người chơi nhạc dựa trên nền tảng âm nhạc của nhiều nhóm dân tộc thiểu số.

Album đầu tiên của bộ ba có tựa đề “Dissent” (Bất đồng), được ghi âm trong những buổi diễn bí mật trong studio luyện tập và biểu diễn của họ ở Hà Nội. Giọng hát mạnh mẽ của Mai Khôi cất lên trên nền giai điệu arpeggio kiểu jazz của kèn saxophone và chuỗi âm thanh nghịch tai từ các nhạc cụ khí và dây – cả truyền thống và tự chế – với khán giả phương Tây có thể không quen tai. Ông Norton – nhà âm nhạc dân tộc học – nói rằng thể loại nhạc này khác xa khi Mai Khôi hát pop và có lẽ phù hợp với thông điệp đấu tranh của cô hơn.

Những ca khúc này đề cập tới các vụ biểu tình chính trị, các phụ nữ bị bắt giữ, và sự kiện một lính kiểm lâm bắn chết hai cán bộ là Đảng viên, bên cạnh nhiều vấn đề nóng khác. Lời một số bài hát công khai thách thức chính quyền, nhưng tránh chỉ thẳng tên quan chức hay kêu gọi dân chủ – những hành vi được coi là quá khích dễ đẩy những nhà bất đồng chính kiến Việt Nam vào tù.

“Cất cao giọng, nói, hát, hét lên”, Mai Khôi hát trong một ca khúc. “Dù bị ai đó đàn áp, chúng ta vẫn cất cao giọng”.

Ca từ và hoạt động tuyên truyền của Mai Khôi thường kêu gọi quyền tự do biểu đạt theo cách trừu tượng, khác biệt hoàn toàn với hoạt động đấu tranh thiên về tri thức của nhiều nhà hoạt động và luật sư nhân quyền ở Việt Nam.

Dù vậy, âm nhạc của cô vẫn mang thông điệp mạnh mẽ và có vẻ đã động tới chính quyền – theo lời một người hâm mộ cô, anh Nguyễn Quốc Sỹ, hiện đang là nghiên cứu sinh ngành Y ở Australia. “Đó là con dao cắt vào linh hồn của những nhà trí thức và những ai quan ngại cho vận mệnh đất nước”, anh nói. Bộ Ngoại giao không trả lời đề nghị bình luận cuối tuần qua.

Mai Khôi nói bên cạnh việc gần như bị cấm biểu diễn ở Việt Nam, cô cũng gặp phải nhiều khó khăn cá nhân khác vì công việc của mình. Hai vợ chồng cô đã hai lần bị trục xuất khỏi căn hộ của họ vì áp lực chính trị lên chủ nhà, và vài người bạn đã giữ khoảng cách vì không muốn liên quan tới một nghệ sĩ bất đồng.

“Người dân ở đây đã phải sống dưới chế độ này 50 năm rồi, và ngày nào họ cũng sợ hãi công an”, cô nói vào buổi tối gần đây trong một không gian biểu diễn, xung quanh toàn chân micro và nhạc cụ tre gỗ. “Tôi chẳng thể phán xét họ, mà chỉ thấy buồn thôi.”

Để giảm thiểu nguy cơ bị bắt giữ, cô nói mình đã tiết chế những gì mình viết trên Facebook. Ban nhạc Mai Khôi Chém Gió của cô cũng đã bỏ chữ “dissidents” (những người bất đồng chính kiến) khỏi tên gọi.

Nhưng cô không giữ yên lặng. Ví dụ, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Việt Nam năm ngoái, cô giơ một tấm bảng với lời lẽ thô tục trước đoàn xe của ông. Cô cũng đang viết một cuốn sách tranh tự truyện và hợp tác với hoạ sĩ Thịnh Nguyễn ở Hà Nội để chuẩn bị một buổi triển lãm nghệ thuật thực tế ảo mô phỏng trải nghiệm bị công kích trên mạng Internet của mình.

Mai Khôi công diễn ở New York lần đầu tiên vào tháng Chín ở National Sawdust, một địa điểm biểu diễn nhỏ ở Brooklyn. Ngồi trên sân khấu, mặc chiếc áo khoác kim tuyến, cô nói với khán giả rằng những ca khúc cô biểu diễn ở đây đều từ “album mà tôi không thể phát hành ở nước mình”.

“Tôi đang cố gắng tự do thể hiện mình, nhưng vì vậy tôi lại gặp rắc rối, và tôi không biết làm sao để thay đổi chuyện đó”, cô nói với giọng gần như thì thầm. “Tôi chỉ biết viết nhạc.”

Châu Đoàn hỗ trợ viết bài.

https://www.nytimes.com/…/asia/vietnam-protest-mai-khoi.html

A Protest Singer Finds Her Voice in Vietnam’s Police State
By Mike Ives
New York Times
Oct. 1, 2018

HANOI, Vietnam — The taxi was weaving through evening traffic, inches from the motorbikes that were swarming it like hornets.

Such maneuvering, and proximity to danger, is common on Vietnamese roads. But Mai Khoi, the singer-songwriter in the back seat, said it felt familiar on more than one level.

“We keep going,” she said, speaking of artists who offer social commentary under the gaze of Vietnam’s sprawling police state. “But we have to be careful to avoid problems.”

Mai Khoi, once a conventional pop star, is now a protest singer who challenges Vietnam’s political status quo. Her metamorphosis, and the government’s efforts to silence her, have drawn attention to the escalating repression of political activists since 2016 by the ruling Communist Party.

But in some ways Mai Khoi, 34, is a unique amalgam of a performer: a young, female Vietnamese activist who has a public following, support from international human rights groups and a band whose traditional-yet-experimental sound defies easy categorization.

“There aren’t really strong currents of protest music that she can fit into,” said Barley Norton, an ethnomusicologist at Goldsmiths, University of London, who has studied the history of music and censorship in modern Vietnam. “She works within the system, but in a way that’s less coded than a lot of the other musicians who might want to express things” about Vietnam’s political life, he said.

Mai Khoi shared the 2018 Václav Havel International Prize for Creative Dissent, an award whose previous recipients include the Chinese dissident artist Ai Weiwei and the Russian protest group Pussy Riot. In September, she toured the United States for the first time.

Most Vietnamese artists “cannot overcome their fears to really say what they think,” said Ngoc Dai, a well-known songwriter in Hanoi, the capital, whose own lyrics carry pointed social commentary. “Mai Khoi is a precious gem because she realized the mission of an artist is to speak about the common problems of a society.”

Mai Khoi was born and raised in the southern Vietnamese city of Cam Ranh, where her father teaches guitar and piano. She played in his wedding band as a teenager and won several singing competitions.

She later moved farther south to Ho Chi Minh City, Vietnam’s commercial capital, and in 2010 became only the second female singer to win a prestigious songwriting award from Vietnam Television, a state-run broadcaster.

But in 2016, she broke ranks by making a quixotic run for Vietnam’s rubber-stamp National Assembly, partly as a way of advocating more freedom of expression in the one-party state. She was not the first independent candidate for office in Vietnam, but the move was highly unusual in a country where top officials are almost always Communist Party members.

“I just want to make politics more public,” she said at the time.

Mai Khoi was not allowed onto the ballot, but President Barack Obama accepted her request to meet him during his trip to Vietnam a few weeks later. The meeting raised her international profile, but it also led to police raids of her concerts. (One was covered by a police newspaper, which reported that the concert was “unauthorized.”)

That dramatic spring was a “transformative catalyst” for Mai Khoi’s career, said her husband, Benjamin Swanton, a social justice advocate and a Ph.D. student in social policy at the University of Sydney. “She ended up having this oppositional consciousness.”

Mai Khoi said her shift away from conventional pop music has been partly inspired by fellow dissident artists she has met since 2016 at human rights conferences outside Vietnam. She said they have taught her crucial lessons about using art for social commentary in repressive societies.

She now lives in Hanoi, where she has formed a band with Quyen Thien Dac, a jazz saxophonist, and Nguyen Duc Minh, a multi-instrumentalist whose compositions are inspired by the music of some of Vietnam’s 53 ethnic minority groups.

The trio’s first album, “Dissent,” was recorded during clandestine performances at their Hanoi rehearsal and performance studio. Mai Khoi’s powerful voice feeds off jazzy sax arpeggios and a dissonant riot of wind and string instruments — some traditional, some invented — that might sound unfamiliar to Western ears. Mr. Norton, the ethnomusicologist, said the music was a clear departure from Mai Khoi’s pop sound and perhaps a better fit for her new protest message.

The songs address political protests, detentions of prostitutes and a 2016 episode in which a forest ranger shot and killed two Communist Party officials, among other hot-button issues. Some lyrics read like clear challenges to authority, but they stop short of criticizing officials by name or calling for democracy — transgressions that typically land Vietnamese dissidents in prison.

“Raise our voice, speak, sing, scream,” Mai Khoi sings in one lyric, according to a translation published in Mekong Review, a literary magazine that covers Southeast Asia, by the Hanoi-based author Nguyen Qui Duc. “Even as someone oppresses us, we still raise our voice.”

Mai Khoi’s lyrics and activism, which often promote freedom of expression in an abstract way, are a far cry from the cerebral advocacy work practiced by some Vietnamese activists and human rights lawyers.

Still, her music carries a powerful message and appears to make the government uncomfortable, said one of her fans, Quoc Sy Nguyen, a Vietnamese medical researcher in Australia. “It’s a knife cutting into the soul of intellectuals and people who are concerned about our country’s destiny,” he said. The Foreign Ministry did not respond to a request for comment over the weekend.

Mai Khoi said that in addition to being effectively barred from performing in Vietnam, she has faced personal hardships because of her work. She and her husband were twice evicted from their apartment because of political pressure on their landlords, she said, and some friends have kept their distance for fear of associating with a dissident artist.

“People here have had to live under this system for 50 years, and they’ve been scared of the police every day,” she said on a recent evening at the Hanoi performance space, where the floor was littered with microphone stands and wooden instruments. “I cannot judge them; I just feel sad.”

She said that to minimize the risk of arrest, she has scaled back what she writes on Facebook. Her band, Mai Khoi Chem Gio, has also removed the word “dissidents” from its name.

But she has not stayed silent. When President Trump visited Vietnam last year, for example, she flashed an obscene sign at his motorcade. She is also writing an autobiographical graphic novel and, in collaboration with the Hanoi artist Thinh Nguyen, preparing a virtual-reality art installation that will simulate her experience of being trolled on the internet.

Mai Khoi performed in New York City for the first time in September, at National Sawdust, a small venue in Brooklyn. Sitting on stage in a glittering jacket, she told the audience that the songs in the performance were from “the album that I can’t release in my own country.”

“I’m trying to express myself freely, but that led me to troubles, and I don’t know what to do to change that,” she said, nearly whispering. “I just write a song.”

Chau Doan contributed reporting.

oo0oo

“The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing” Edmund Burke.
“When Journalists are silenced, people are silenced” Anonymous.

Attachments area
Preview YouTube video Mai Khoi meets President Obama to talk rights and freedom of artistic expression (2016)

Comments

Leave a Comment

Powered by themekiller.com anime4online.com animextoon.com apk4phone.com tengag.com moviekillers.com